Wapnowanie podstawą urodzajności gleby


I. Zakwaszanie się gleb obniża ich wartość rolniczą

Odczyn gleby wpływa na przebieg wielu ważnych dla roślin procesów, przede wszystkim chemicznych i biologicznych, a ponadto na właściwości fizyczne gleby. Każdy gatunek, a nawet i odmiana roślin uprawnych wykazują pewne wymagania względem odczynu gleby; jedne z nich mogą rosnąć, rozwijać się i plonować na glebie o odczynie kwaśnym lub słabo kwaśnym, inne wymagają odczynu prawie obojętnego. Niezależnie od swego optimum, rośliny wykazują równocześnie duży zakres tolerancji względem odczynu glebowego, co ułatwia gospodarowanie, a zwłaszcza planowanie odpowiednich zmianowań.


Niezależnie od wspomnianej tolerancji roślin względem odczynu, każda z nich przy dużym zakwaszeniu źle się rozwija i nie może wykazać swoich plonotwórczych zdolności wskutek jeszcze innych właściwości kwaśnych gleb, a mianowicie:

- zakłócenia wzajemnego stosunku między przyswajalnymi formami składników mineralnych; szczególnie groźne jest pojawienie się ruchomego glinu, aktywnego manganu i łatwo rozpuszczalnego żelaza, których nadmiar może doprowadzić do zatrucia roślin,

- zmniejszania się przyswajalności fosforu wskutek łatwego przechodzenia w trudno rozpuszczalne połączenie z glinem i żelazem,

- malejącego wykorzystania azotu przez roślinę; przy zbyt kwaśnym odczynie rośliny niechętnie pobierają azot w formie amonowej. Podobnie wskutek nieodpowiedniego odczynu ustaje proces nitryfikacji azotu,

- zakłóconego pobierania magnezu, mimo dużych niejednokrotnie zasobów tego składnika w glebie, wystarczających przy pobieraniu go przez rośliny w warunkach normalnego odczynu; przykładem mogą być plantacje żółknących, zamierających roślin na glebach lekkich bardzo kwaśnych,

- niesłabnącej przyswajalności potasu, który w tych

warunkach ogranicza pobieranie przez rośliny wapnia i magnezu; zbyt duża koncentracja potasu w roślinach jest ze względów zdrowotnych niebezpieczna,

- zakłóconego pobierania mikroelementów; nadmierna ilość manganu, a zbyt mała molibdenu, a czasem miedzi i cynku w roślinach powoduje obniżanie się plonów i pogarszanie jakości,

- zaniku życia biologicznego gleby, ustania działalności wielu pożytecznych mikroorganizmów, np. bakterii współżyjących z roślinami motylkowymi i wzbogacającymi glebę w azot,

- nieprawidłowego przebiegu rozkładu substancji organicznej – proces butwienia,

- nietrwałej i wadliwej struktury gleby; wskutek małej zawartości wapnia gruzełki gleby łatwo ulegają rozpadowi pod wpływem upraw mechanicznych i deszczu; łatwe zaskorupianie się i zbrylanie w czasie po- suchy, przy nadmiarze opadów – mazanie, zakłócenia w cyrkulacji powietrza i wody w glebie.


II. Zabiegi przywracające urodzajność glebom kwaśnym

Spośród powszechnie stosowanych zabiegów na glebach uprawnych na uwagę zasługuje stosowanie obornika i innych nawozów organicznych. Przywracają one zakłóconą równowagę między składnikami pokarmowymi, dostarczając zwłaszcza tych, które są w minimum, działają ponadto na glebę lekko podkwaszająco oraz powodują ożywienie biologiczne poprzez wniesienie znacznej ilości masy organicznej, polepszają również stosunki powietrzno – wodne.

Nawozy organiczne nie mogą jednak zmienić trwale odczynu gleby oraz przywrócić jej straconej lub wyraźnie obniżonej urodzajności. Podstawowym w tych warunkach zabiegiem jest wapnowanie usuwające wszystkie wady gleby nadmiernie zakwaszonej i przywracające jej pełną żyzność. Działanie wniesionego do gleby wapnia zarówno w formie węglanowej jak i tlenowej polega na:

- wzroście wartości pH,

- zwiększeniu pojemności sorpcyjnej gleby i jej

właściwości buforowych,

- zwiększeniu ilości przyswajalnego fosforu i magnezu, zwłaszcza magnezu wnoszonego z nawozami wapniowymi,

- przywrócenie działalności nieczynnych uprzednio

bakterii nitryfikacyjnych i innych, pożytecznych

mikroorganizmów.

Wapnowanie gleb wymagających rzeczywiście tego zabiegu nie tylko poprawia ich strukturę i czyni ła- twiejszą w uprawie, ale staje się najważniejszym bodźcem do wzrostu urodzajności przy zmniejszonych kosztach uprawy.

Należy podkreślić, że większość gleb w naszym kraju wymaga wapnowania i przywracania odczynu stosownie do wymagań roślin uprawnych.

III. Dobór nawozów wapniowych

Należy odpowiednio dobrać formę nawozów wapniowych:

- na gleby bardzo lekkie i lekkie formę węglanową,

- na gleby średnie - formy węglanowe, tlenkowe lub mieszane,

- na gleby ciężkie formę tlenkową.

Na glebach bardzo kwaśnych i kwaśnych oraz jednocześnie ubogich w magnez – są to przeważnie piaski luźne i słabo gliniaste – zastosować wapno magnezowo – węglanowe.

Wapnowanie gleb jest zabiegiem koniecznym przy intensywnej uprawie roślin. Z wysokimi plonami wynoszone są z pól duże ilości makroskładników, stosuje się wysokie dawki nawozów o działaniu zakwaszającym (azotowe) i przeważnie nie docenia się nawożenia organicznego, czy to obornikiem, czy poplonami. Wapnowanie ma na celu przede wszystkim utrzymanie odpowiedniego dla roślin odczynu oraz poprawę żyzności i struktury gleby.

Obecnie na rynku znajdują się nawozy wapniowe o różnej zawartości wapnia i magnezu. Aby je właściwie i z dobrym skutkiem dla gleby i roślin zastosować, należy wykonać badanie gleb. Wapnowanie jest zabiegiem działającym na większość czynników glebowych. Nie znając wyników badań, nawożąc zbyt wysokimi dawkami nawet bardzo kwaśną glebę, można spowodować niekorzystne zmiany. Na przykład nie znając kategorii agronomicznej gleby można bardzo łatwo "przewapnować" bardzo kwaśną glebę lekką, co spowoduje zbyt szybki rozkład substancji organicznej, zmniejszenie ilości przyswajalnych składników pokarmowych i spadek plonów.

Barbara Karasińska

RZD Łask